Trong cuộc sống hiện đại, stress đã trở thành một khái niệm quen thuộc với hầu hết mọi người. Áp lực từ công việc, học tập, các mối quan hệ xã hội hay những biến cố bất ngờ đều có thể khiến con người rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Ở một mức độ nhất định, stress có thể mang lại động lực và thúc đẩy hiệu suất làm việc. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp căng thẳng lại gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tinh thần cũng như chất lượng cuộc sống. Hãy cùng fillingstation tìm hiểu rõ stress là gì, nguyên nhân do đâu và những dạng stress thường gặp hiện nay.
I. Tìm hiểu stress là gì?
Stress là trạng thái căng thẳng thần kinh xuất hiện khi cơ thể phải đối mặt với áp lực hoặc buộc phải thích nghi với những thay đổi từ môi trường bên trong hoặc bên ngoài. Những yếu tố tạo ra phản ứng này được gọi chung là tác nhân gây căng thẳng.
Khi rơi vào trạng thái stress, cơ thể sẽ kích hoạt hàng loạt phản ứng sinh học, bao gồm việc gia tăng sản xuất các hormone như cortisol và adrenaline. Những hormone này giúp cơ thể sẵn sàng đối phó với tình huống khó khăn, nhưng đồng thời cũng gây ra nhiều thay đổi về cảm xúc, hành vi và thể chất.
Các biểu hiện của stress rất đa dạng, có thể bao gồm lo âu, cáu gắt, mất ngủ, khó tập trung, rối loạn tiêu hóa, đau đầu hoặc suy giảm sức đề kháng. Trong phần lớn trường hợp, stress ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và đời sống tinh thần của con người. Tuy nhiên, ở một số thời điểm ngắn hạn, căng thẳng có thể giúp tăng khả năng tập trung, cải thiện hiệu suất học tập và làm việc.
Theo nhiều thống kê, stress kéo dài là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các rối loạn tâm thần như trầm cảm, rối loạn lo âu. Chỉ riêng năm 2017, đã có khoảng 15% dân số được ghi nhận gặp các vấn đề liên quan đến stress và căng thẳng tâm lý.
II. Các nguyên nhân phổ biến gây Stress là gì?
1. Chấn thương tâm lý và những cú sốc tinh thần
Chấn thương tâm lý được xem là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến stress kéo dài. Những biến cố lớn trong cuộc sống có thể tạo ra tổn thương tinh thần sâu sắc, khiến hệ thần kinh rơi vào trạng thái căng thẳng liên tục. Mức độ và thời gian stress kéo dài phụ thuộc nhiều vào khả năng chịu đựng áp lực của mỗi người.
Các sang chấn tâm lý thường gặp bao gồm mất người thân, ly hôn, mâu thuẫn gia đình, tù tội, sinh nở, thất nghiệp, áp lực tài chính hoặc thay đổi đột ngột môi trường sống, công việc và học tập. Những sự kiện này có thể khiến stress kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí lâu hơn nếu không được hỗ trợ kịp thời.
2. Stress do lối sống không lành mạnh
Bên cạnh yếu tố tinh thần, thói quen sinh hoạt thiếu khoa học cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ stress. Một chế độ ăn uống nhiều đường, chất béo, thiếu cân đối dinh dưỡng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của não bộ và hệ thần kinh.
Ngoài ra, việc ngủ không đủ giấc, ngủ quá nhiều hoặc sinh hoạt không đúng giờ cũng khiến cơ thể rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài. Lười vận động, thường xuyên sử dụng cà phê, rượu bia, thuốc lá hay các chất kích thích khác đều là những yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng căng thẳng. Đặc biệt, việc làm việc hoặc học tập quá 8 tiếng mỗi ngày mà không có thời gian nghỉ ngơi hợp lý dễ khiến stress tích tụ và trở nên nghiêm trọng hơn.
3. Ảnh hưởng từ những người xung quanh
Nhiều nghiên cứu cho thấy stress không chỉ xuất phát từ bản thân mỗi người mà còn chịu tác động lớn từ môi trường xung quanh. Những cảm xúc tiêu cực, hành vi căng thẳng của người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp có thể lan truyền và ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng.
Các mâu thuẫn, xung đột, chỉ trích, đổ lỗi hoặc hành vi bắt nạt kéo dài dễ khiến con người rơi vào trạng thái căng thẳng quá mức. Nếu tình trạng này diễn ra trong thời gian dài, stress có thể chuyển sang dạng mãn tính và làm tăng nguy cơ rối loạn tâm thần.
4. Một số nguyên nhân khác
Ngoài những yếu tố trên, stress còn có thể bắt nguồn từ môi trường sống như tiếng ồn, nắng nóng, không gian chật hẹp, nhịp sống hối hả. Các quy định nghiêm ngặt tại trường học hoặc nơi làm việc cũng tạo ra áp lực tâm lý đáng kể.
Những vấn đề nhỏ nhặt trong sinh hoạt hàng ngày như phương tiện hỏng hóc, máy tính trục trặc, cùng với thói quen suy nghĩ tiêu cực, tự trách bản thân hoặc kỳ vọng quá cao đều làm tăng nguy cơ stress. Những người cầu toàn, nghiện công việc hoặc đang mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, rối loạn miễn dịch cũng dễ bị căng thẳng hơn so với người bình thường.
III. Các loại Stress thường gặp nhất hiện nay
1. Phản ứng Stress cấp tính
Stress cấp tính xảy ra khi một người trải qua cú sốc tinh thần mạnh mẽ và đột ngột. Những sự kiện nghiêm trọng như thiên tai, tai nạn, mất người thân, bạo lực hoặc xâm hại có thể kích hoạt phản ứng căng thẳng cấp tính.
Dạng stress này thường biểu hiện bằng cảm giác hoảng loạn, đau khổ, sợ hãi, kèm theo tình trạng tê liệt cảm xúc, choáng váng và suy giảm nhận thức về môi trường xung quanh. Các triệu chứng thường kéo dài từ vài ngày đến vài tuần và có thể tự thuyên giảm. Tuy nhiên, nếu không được hỗ trợ đúng cách, stress cấp tính có thể dẫn đến các rối loạn tâm lý nghiêm trọng hơn.
2. Căng thẳng mãn tính
Stress mãn tính là trạng thái căng thẳng kéo dài trong thời gian dài với các triệu chứng âm thầm và khó nhận biết. Người mắc stress mãn tính thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, uể oải, mất ngủ, giảm khả năng tập trung nhưng lại khó xác định nguyên nhân cụ thể.
Nhóm đối tượng làm việc trí óc, chịu áp lực công việc và tài chính cao có nguy cơ mắc stress mãn tính nhiều hơn. Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần.
3. Căng thẳng tiêu cực
Trong đa số trường hợp, stress mang tính tiêu cực và gây ra nhiều hệ lụy cho cuộc sống. Căng thẳng tiêu cực có thể xuất hiện trong thời gian ngắn hoặc kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm.
Những người rơi vào trạng thái này thường cảm thấy buồn bã, khó chịu, thờ ơ, giảm hứng thú với mọi hoạt động xung quanh. Nếu không được kiểm soát, stress tiêu cực có thể làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống và dẫn đến các rối loạn tâm thần.
Tổng kết
Stress là gì và các thông tin liên quan cho thấy đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước áp lực và những thay đổi trong cuộc sống. Tuy nhiên, khi căng thẳng kéo dài và vượt quá khả năng kiểm soát, nó có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe.
